Giai đoạn lúa cong trái me là thời điểm quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt lúa cuối vụ. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh lý và áp dụng đúng biện pháp canh tác trong giai đoạn này là yếu tố then chốt để đạt năng suất vượt trội.
Giai đoạn lúa cong trái me là gì?
Lúa cong trái me là thời điểm sau khi trổ bông khoảng 7 - 15 ngày. Khi đó, hạt bắt đầu tích lũy tinh bột, trọng lượng tăng dần làm bông lúa cong nhẹ xuống, có hình dạng giống trái me nên được nông dân gọi là “cong trái me”.
Giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến 70 - 80% năng suất lúa, quyết định trực tiếp đến:
-
Tỷ lệ hạt chắc
-
Trọng lượng 1.000 hạt
-
Độ mẩy và độ sáng của gạo
-
Tổng năng suất cuối vụ
Nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, hạt lúa sẽ chắc tới cậy, nặng ký, sáng mẩy, tăng năng suất và chất lượng hạt, mang đến một mùa vụ bội thu.
Đặc điểm sinh lý của cây lúa ở giai đoạn cong trái me
Bộ rễ bắt đầu thoái hóa
Từ giai đoạn lúa trổ, bộ rễ dần lão hóa và suy yếu, khả năng hút dinh dưỡng từ đất giảm rõ rệt. Do đó, cây phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn dinh dưỡng đã tích lũy và khả năng quang hợp của lá. Việc bổ sung dinh dưỡng qua lá và quản lý nước hợp lý trở nên đặc biệt quan trọng.
Lá đòng giữ vai trò quyết định
Lá đòng là cơ quan quang hợp chính, cung cấp phần lớn nguồn dinh dưỡng nuôi hạt sau trổ. Lúc này, lá đòng được xem là “nhà máy” vận chuyển dinh dưỡng vào hạt. Nếu lá đòng vàng sớm, nhiễm bệnh hoặc cháy lá, quá trình tích lũy tinh bột sẽ suy giảm, dẫn đến hạt lép lửng, nhẹ ký. Giữ lá đòng xanh bền đến cuối vụ là điều kiện quan trọng để tăng tỷ lệ hạt chắc. Khi lá đòng được giữ xanh đến cuối vụ, quá trình vận chuyển dinh dưỡng sẽ được duy trì liên tục, giúp hạt lúa chắc tới cậy, nặng ký.
Ảnh. Giữ lá đòng xanh bền giúp dinh dưỡng được vận chuyển liên tục, hạt chắc tới cậy
Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi
Khác với giai đoạn sinh trưởng thân lá, thời kỳ cong trái me đòi hỏi:
-
Hàm lượng kali cao để vận chuyển tinh bột vào hạt
-
Bo hỗ trợ thụ phấn, hạn chế rụng hạt
-
Magie và kẽm giúp tăng cường quang hợp
-
Hạn chế đạm dư thừa vì dễ làm lúa xanh kéo dài, chậm chín, tăng nguy cơ sâu bệnh
Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, cân đối trong giai đoạn này quyết định trực tiếp đến trọng lượng và độ chắc của hạt.
Bổ sung dinh dưỡng giai đoạn lúa cong trái me
Khi bước vào giai đoạn cong trái me, quá trình sinh trưởng sinh dưỡng giảm dần, thay vào đó là giai đoạn tích lũy và vận chuyển tinh bột vào hạt. Đây là thời điểm quyết định tỷ lệ hạt chắc, trọng lượng hạt và chất lượng gạo. Vì vậy, việc bổ sung dinh dưỡng cần đảm bảo cân đối và phù hợp với sinh lý của cây, giúp lúa phát huy tối đa tiềm năng vô gạo.
1. Cân đối đa lượng: ưu tiên Kali, kiểm soát Đạm
Trong giai đoạn nuôi hạt, kali (K) giữ vai trò trung tâm trong quá trình vận chuyển carbohydrate từ lá về hạt. Kali giúp tăng tích lũy tinh bột, tăng độ chắc hạt, cải thiện độ sáng của gạo và tăng khả năng chống đổ ngã cuối vụ.
Ngược lại, nhu cầu đạm (N) giảm đáng kể ở giai đoạn sau trổ. Bón dư đạm có thể làm lúa xanh kéo dài, chậm chín và tăng nguy cơ sâu bệnh.
2. Vai trò của trung – vi lượng trong quá trình nuôi hạt
Bên cạnh NPK, các nguyên tố trung và vi lượng góp phần quan trọng trong việc duy trì hoạt động sinh lý của lá đòng và hỗ trợ tích lũy tinh bột:
-
Bo (B) hỗ trợ thụ phấn hoàn chỉnh, giảm rụng hạt non và tăng tỷ lệ hạt chắc.
-
Magie (Mg) là thành phần của diệp lục, giúp duy trì quang hợp – nguồn cung cấp năng lượng chính để nuôi hạt.
-
Kẽm (Zn) tham gia hoạt hóa enzyme và điều hòa chuyển hóa dinh dưỡng, góp phần giúp hạt phát triển đồng đều.
3. Bổ sung axit alginic
Từ giai đoạn lúa trổ, hệ rễ đã bắt đầu lão hóa và suy yếu, khả năng hấp thu dinh dưỡng từ đất suy giảm so với giai đoạn sinh trưởng mạnh. Vì vậy, việc bổ sung dinh dưỡng qua lá có thể giúp cây hấp thu nhanh và hỗ trợ tốt hơn cho quá trình vô gạo.
Trong giai đoạn cong trái me - vô gạo, axit alginic có thể mang lại một số lợi ích như:
-
Tăng cường vận chuyển dinh dưỡng: thúc đẩy hấp thu và vận chuyển carbohydrate, tinh bột, giúp hạt no tròn, chắc và nặng ký.
-
Duy trì quang hợp: bảo vệ bộ lá đòng, kéo dài thời gian quang hợp, tạo năng lượng cho quá trình vô gạo.
-
Cải thiện chất lượng hạt gạo: tăng tỷ lệ hạt chắc, giảm hạt lép, giúp gạo sáng, bóng và đẹp hơn.
-
Nâng cao sức đề kháng và khả năng chống chịu: kích hoạt cơ chế phòng vệ tự nhiên, giúp lúa chống chịu tốt hơn với stress phi sinh học (nắng nóng, khô hạn) và sinh học (sâu bệnh).
Quản lý nước ở giai đoạn nuôi hạt
Ở giai đoạn cong trái me - nuôi hạt, việc quản lý nước hợp lý có vai trò quan trọng trong việc ổn định sinh lý cây và hạn chế tỷ lệ hạt lép. Thông thường nên giữ mực nước khoảng 3 - 5 cm để đảm bảo rễ hoạt động tốt và duy trì quá trình vận chuyển dinh dưỡng vào hạt.
Cần tránh để ruộng khô kéo dài hoặc ngập sâu liên tục làm giảm oxy vùng rễ, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và tích lũy tinh bột.
Trước thu hoạch, tùy điều kiện đất đai và giống lúa, có thể chủ động rút nước khoảng 7 - 10 ngày để lúa chín đồng loạt, hạn chế đổ ngã và thuận tiện cho thu hoạch.
Phòng trừ sâu bệnh giai đoạn cong trái me
Cây lúa giai đoạn này dễ bị tấn công bởi rầy nâu, sâu đục thân, đạo ôn cổ bông và khô vằn. Nhà nông cần thăm đồng thường xuyên để phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Cần sử dụng thuốc đúng liều lượng, đúng thời điểm và ưu tiên giải pháp an toàn nhằm hạn chế tồn dư và bảo vệ chất lượng hạt lúa.
Ảnh. Bệnh đạo ôn cổ bông làm giảm năng suất lúa giai đoạn trổ
Kết luận
Giai đoạn lúa cong trái me là mắt xích quan trọng trong quá trình hình thành năng suất. Áp dụng đúng kỹ thuật chăm sóc, quản lý nước, phòng trừ sâu bệnh và duy trì lá đòng xanh bền sẽ giúp lúa vô gạo nhanh, hạt chắc tới cậy, trọng lượng cao và đảm bảo lợi nhuận bền vững cho người trồng lúa.
